گنجینه ها

سوره -20  طه

این سوره را طه ( طا ، ها) نامیده‌اند؛ زیرادر اولین آیه  با حروف مُقَطّعه طه آغاز می‌شود. نام دیگر سوره کلیم است که از لقب حضرت موسی(ع) یعنی کلیم الله (همسخن با خداوند) گرفته شده است؛ چون در آن درباره موسی و چگونگی گفتگویش با خداوند سخن گفته شده است. اولین سوره‌ای است که ماجرای موسی را به تفصیل بیان نموده و حدود هشتاد آیه را بدان اختصاص داده است

غرض اين سوره تذكر و يادآورى از راه انذار و ترساندن است، لذا آيات انذار آن بر آيات بشارتيش غلبه دارد و اين غلبه به خوبى به چشم مى خورد، داستانهايى را ذكر مى كند كه به هلاكت طاغيان و تكذيب كنندگان آيات خدا منتهى مى شود، و دلایل روشنى را در خود دارد كه عقل هر كس را ملزم به اعتراف به توحيد خداى تعالى، و اجابت دعوت حق مى كند، و به يادآورى آينده انسان از حالات قيامت و مواقف آن و حال نكبت بار مجرمين، و خسران ظالمين منتهى مى گردد.

اين آيات - به طورى كه از سياقش بر مى آيد - با نوعى تسلي دادن رسول خدا شروع مى شود، تا جان شريف خود را در واداشتن مردم به قبول دعوتش به سختی نيندازد، زيرا قرآن نازل نشده براى اينكه آن جناب خود را به زحمت بيندازد، بلكه آن تنزيلى است الهى كه مردم را به خدا و آيات او تذكر مى دهد تا شايد بيدار شوند و غريره خشيت آنان هوشيار گردد، آنگاه متذكر شده به وى ايمان بياورند و تقوى پيشه كنند، پس او غير از تبليغ وظيفه ديگرى ندارد، اگر مردم به ترس آمدند و متذكر شدند كه هيچ، و گرنه يا عذاب خانمان برانداز در این دنیا از بین می بردشان، و يا اينكه در آن عالم به عذاب ظلم و فسق خود مى رسند، و اعمال خود را بدون كم و زياد مى يابند، و به هر حال نمى توانند با طغيان و تكذيب خود خداى را عاجز سازند.

دستور به اعتدال و میانه روی در همه چیز حتی در دعا و عبادت، اشاره کوتاه به عظمت قرآن و بخشی از صفات جلال و جمال پروردگار ، بخشهایی درباره معاد و خصوصیات رستاخیز، سخن از قرآن و عظمت آن ، نصیحت واندرزهای بیدار کننده‌ای برای مومنان ، قصه آدم و ماجرای اشتباه او ، هبوط از بهشت ، بخشایش و هدایت الهی در حق او، داستان مشروح موسی(ع)،  گوساله پرستی بنی اسرائیل ، مجادله فرعون با موسی(ع) ، ماجرای ساحران ، مناجات و دعاهای حضرت موسی(ع) از مضامین این سوره است .

كلمه  طه  دو حرف از حروف بريده و مقطعه و رمزى قرآن است، كه سوره مورد بحث با آن شروع شده ، مانند بسيارى از حروف ديگر، كه سوره هايى از قرآن با آنها شروع شده است

ممكن است همه يا حداقل قسمتى از اين حروف مقطعه ، داراى معانى و مفاهيم خاصى باشد، درست همانند يك كلمه كه محتوائى در بردارد.
اتـفـاقـا در بـسـيـارى از روايـات و كـلمـات مـفسران در آغاز اين سوره به چنين مـطـلبـى بـرخـورد مـيـكـنـيـم كـه  طـه  بـه مـعـنـى يـا رجل (اى مرد) است ، و در پاره اى از اشعار عرب نيز به كلمه (طه ) برخورد ميكنيم كه مـفـهـومـى شـبـيـه (يـا رجـل

 در روایتی گفته شده : طـا) اشـاره به (طالب الحق ) و (ها) اشاره به (هادى اليه ) مي باشد، ميدانيم

برای حروف مقطّعه ی «طه» معانی و تعبیرهای مختلفی بیان شده است؛از جمله آن که نام خدا یا کلمه سوگند و یا نام پیامبر است . چنانکه اهل بیت پیامبر را«آل طاها»یا حضرت علی علیه السلام را طه  و در دعای ندبه امام زمان علیه السلام را«یابن طه»می خوانیم. به هر حال این حروف زاید وبدون معنا نیست، و در طول زمان زیادی که از نزول قرآن می گذرد وبا وجود دشمنان زبان شناس بسیار،تاکنون هیچ گونه ایراد وخدشه قابل تأمّلی دراین مورد وارد نشده است

حق مطلب در خصوص حروف مقطعه قرآن اين است كه رموزى است كه معنايى رمزى را در بر دارد، و خدا آنها را بر آن جناب القاء فرموده، و باز از آنجايى كه اين سوره با خطاب رسول خدا افتتاح شده، و فرموده : (طه ما انزلنا عليك...) همچنانكه در سوره يس نيز فرموده (يس و القرآن الحكيم انك لمن المرسلين - يس قسم به قرآن حكيم كه تو هر آينه از مرسلين هستى ) ناگزير از ظاهر اين دو سوره استفاده مى شود كه معناى مشاراليه در دو كلمه (طه ) و (يس ) امرى است مربوط به شخص آن جناب، كه واقعيت آن دو با وجود آن جناب محقق مى شود، يعنى غير از وجود آن حضرت واقعيت ديگرى ندارد به خلاف ساير سوره هايى كه با حروف مقطعه شروع مى شوند، پس مى فهميم كه اين دو كلمه دو صفت از شخصيت باطنى آن جناب است كه مختص به خود او است و ديگرى آن صفت را ندارد، در نتيجه مى توان گفت : دو اسم از اسماء مخصوص آن جناب است كه وقتى بر او اطلاق مى شده معنايش ‍ (اى كسى كه به طه و يس خطاب شدى ) بوده و بعدا به تدريج و كثرت استعمال علم و نام خاص او شده است.

در فضیلت این سوره از پیامبر اکرم صلی الله و علیه و آله و سلم نقل شده: «به کسی که سوره طه را قرائت کند، در روز قیامت ثواب همه مهاجران و انصار اعطا می شود».  

همچنین از ایشان روایت شده که فرمودند: «خداوند تعالی دو هزار سال پیش از آفرینش حضرت آدم علیه السلام، سوره «یس و طه» را قرائت فرمود، هنگامی که فرشتگان الهی آن را شنیدند گفتند: خوشا به حال امتی که این سوره ها بر آنها نازل شده است و خوشا به حال کسانی که این سوره ها را درون خود جای داده اند و خوشا به حال کسانی که زبانشان به تلاوت ایت سوره ها مترنم است.

همچنین از پیامبر اسلام(ص) نقل شده : کسی که سوره طه را قرائت کند، در روز قیامت ثواب همه مهاجران و انصار به او عطا می‌شود . از امام صادق(ع) هم نقل شده خواندن سوره طه را ترک نکنید زیرا خداوند آن را دوست می‌دارد و هرکس آن را بخواند او را نیز دوست خواهد داشت و هر که بخواندن آن مداومت کند خداوند در روز قیامت نامه عملش را به دست راست او دهد و بر اعمال او سخت‌گیری نکند و آنقدر به او پاداش عطا فرماید تا خشنود گردد.

برای تلاوت این سوره در تفسیر برهان آثار و برکاتی چون آسان شدن ازدواج، برآورده شدن حاجات بزرگ ذکر شده است